ดีชั่วรู้หมด แต่อดใจไม่ได้

#การเจริญสติ ไม่ว่าจะทำน้อยหรือทำมาก มันเป็นประโยชน์ได้ใช้แน่ อยู่ที่ว่าจะรู้จักใช้หรือเปล่า

ความรู้จากการอ่านหนังสือ หรือแม้กระทั่งความรู้จากการเรียนหนังสือ จำนวนไม่น้อยรู้ไปก็ทำไม่ได้ ถ้าหากขาดการฝึกจิต ขาดการฝึกตน

อย่างเช่น อย่างหนังสือดีๆ หลายเล่มเขาก็จะบอกให้เรารู้ว่า ความร่ำรวยหรือการมีชื่อเสียงมันไม่ได้เป็นหลักประกันแห่งความสุขที่แท้จริง คนจำนวนมากอ่านก็รู้แล้วก็เห็นด้วย แต่ทำไม่ได้

ทั้งที่เขาบอกว่าการใช้ชีวิตที่มีคุณค่า การที่รู้จักหาความสงบ การรู้จักพึงพอใจในชีวิต หรือที่ทางพุทธศาสนาเรียกว่า มีความ #สันโดษ มันเป็นที่มาแห่งความสุขอย่างแท้จริง

คนจำนวนไม่น้อยเลยอ่านหนังสือ ก็รู้และเห็นด้วย แต่ทำไม่ได้ เพราะใจมันก็ยังโหยหาความร่ำรวย โหยหาชื่อเสียง อยากเด่นอยากดัง อยากให้คนยกย่องสรรเสริญ อยากมีสถานภาพ ทั้งๆที่อ่านมากและรู้มากกว่า

คนที่ร่ำรวย คนที่เป็นเศรษฐี คนที่มีสถานภาพเด่นดังพวกนี้ หลายคนพอเจอวิกฤตในชีวิตก็เอาตัวไม่รอด กลายเป็นโรคซึมเศร้าหรือฆ่าตัวตาย ไม่สามารถที่จะทำใจให้เกิดความสันโดษกับสิ่งที่มี ยินดีสิ่งที่ได้

รู้นะแต่ทำไม่ได้ เพราะอะไร เพราะมันเป็นการรู้ในระดับสมอง แต่ใจมันไม่คล้อยตาม อย่างที่เขาเรียกว่า

“ดีชั่วรู้หมด แต่อดใจไม่ได้”

ถ้าไม่ได้ฝึกใจ ความรู้ทั้งหลายทั้งปวงที่ได้จากการอ่านหนังสือหรือร่ำเรียนมา จำนวนมากมันทำไม่ได้ โดยเฉพาะเรื่องที่มันทวนกระแสกิเลส รู้เยอะ รู้มาก แต่ทำไม่ได้ ตราบใดที่ไม่ได้ฝึกจิตฝึกใจ

เมื่อสัก 1,500 กว่าปีก่อนนั้นมีนักบุญคนหนึ่งชื่อ ออกัสติน เป็นนักบุญในศาสนาคริสต์ที่มีชื่อเสียงมาก ถ้าเทียบกับพุทธศาสนาก็ระดับพระพุทธโฆษาจารย์เลย ออกัสตินตอนที่ยังไม่ได้บวช ตอนเป็นหนุ่ม ก็เป็น คนที่ฉลาดปราดเปรื่องมาก อ่านหนังสือมาเยอะแล้วเกิดศรัทธาในศาสนาคริสต์ คัมภีร์ตำราต่างๆ ก็อ่านมามากมาย แล้วก็รู้หรือเชื่อว่าการมีชีวิตพรหมจรรย์มันเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด

พรหมจรรย์ในที่นี้หมาย ถึงชีวิตโสด ไม่มีคู่ เป็นชีวิตที่ปลอดจากการมีเพศสัมพันธ์ เป็นสิ่งที่ออกกัสตินใฝ่ฝันปรารถนามาก แต่ทำไม่ได้ เพราะใจมันปรารถนาความสุขทางเพศมาก มีคู่หรือมีเพศสัมพันธ์กับคนมากหน้าหลายตาตามประสาคนหนุ่ม

แล้วเขาก็มีความทุกข์นะ มีความทุกข์มาก ว่าสิ่งที่ตัวเองทำมันสวนทางกับความเชื่อหรือความรู้ที่ตัวเองได้เรียนมา ก็รู้ว่าการมีเพศพรหมจรรย์หรือการมีชีวิตพรหมจรรย์นี่มันดีที่สุด แต่ทำไม่ได้ บทสวดภาวนา ถึงพระเจ้าซึ่งเป็นคำสวดภาวนาที่มีชื่อเสียงมากของออกัสติน กล่าวว่า

“โปรดมอบชีวิตพรหมจรรย์ให้กับข้าพเจ้า ...แต่ยังไม่ใช่ตอนนี้”

ตอนนี้ขอสนุก มีความสุขกับเพศรสก่อน ขนาดสวดภาวนาอ้อนวอนต่อ พระเจ้า ขอให้มอบชีวิตพรหมจรรย์ความบริสุทธ์ทางเพศให้ แต่เอาไว้ก่อน ไม่ใช่ตอนนี้ เพราะอะไร เพราะใจมันยังมีความสุขอยู่กับเพศรสหรือความสุขทางกาม

อันนี้ก็เรียกว่ารู้เยอะ รู้มาก แล้วก็รู้ถูกด้วยนะ แต่ทำไม่ได้ เพราะว่าใจมันไม่ได้ฝึก ก็กลายเป็นว่าความรู้ที่มีไม่อาจจะใช้ประโยชน์ได้ หรือถึงใช้ประโยชน์ได้เช่น ใช้ทำมาหากินได้ หรือสามารถเอาไปพูดไปบรรยายที่ไหนได้ แต่ปัญหาอย่างหนึ่งก็คือมันแก้ทุกข์ไม่ได้

อ่านหนังสือรู้มากเกี่ยวกับเรื่องจักรวาล ว่าจักรวาลมีกำเนิดจากบิ๊กแบง หรือมหากัมปนาท รู้ถึงขอบเขตของจักรวาลตามที่หนังสือของผู้รู้เขาได้บรรยาย รู้เรื่องควอนตัม สารพัดเลยนะ แต่แก้ทุกข์ไม่ได้ เพราะมันไม่ได้เกี่ยวกับตัวเองเลย

แม้ความรู้ที่อ่านมาจากหนังสือ มันก็มีประโยชน์ อาจจะช่วยทำให้เราได้รู้ตำแหน่งแห่งหนในจักรวาล แต่ข้อจำกัดคือมันเอามาแก้ทุกข์ไม่ได้ เวลาถูกต่อว่าด่าทอ เวลาคู่รักขอเลิก หรือคนรักล้มหายตายจาก ความรู้เรื่องกำเนิดจักรวาลหรือการรู้ถึงกำเนิดของมนุษยชาติ มันแก้ทุกข์ของตัวเองไม่ได้เลย

ในขณะที่การฝึกจิตหรือการเจริญสติ เราสามารถจะเอามาใช้แก้ทุกข์ บรรเทาความเครียด หรือว่าทำให้คลายจากความเศร้าโศกได้ ทำให้มีสติยั้งคิด ไม่วู่วาม ไม่ผลุนผลัน ไปหาทางบรรเทาทุกข์ที่มันเป็นการซ้ำเติมตัวเองให้หนัก ให้เป็นทุกข์มากขึ้น

ข้อธรรม คำสอน พระไพศาล วิสาโล