มีการตักเตือนว่าให้ประพฤติธรรม #ให้สุจริต เราส่วนมากมักจะไม่พูดกันถึงขนาดนี้ เพราะว่าเพียงแต่ประพฤติธรรมก็เป็นการเพียงพอแล้ว ทำไมจะต้องกล่าวถึงกับว่าต้องประพฤติธรรมให้สุจริต?

ไม่มีหมู่คณะบุคคลใดที่ไม่กล่าวว่าตนทำหน้าที่เพื่อสันติภาพของโลก แต่แล้วเราก็ไม่ได้รับผลเป็นไอ้ความสงบสุขหรือสันติภาพของโลกขึ้นมาได้เลย เพราะการประพฤติธรรมไม่สุจริต เพราะการทำความดีไม่สุจริตนั่นเอง

ไปคิดดูเองเถิดว่า มีความคด ๆ งอ ๆ ที่ตรงไหน

ยกตัวอย่างในเบื้องต้นว่า ถ้าเราทำความดีเพื่อได้เงิน จะหาเงินด้วยการทำความดี อย่างนี้เรียกว่าประพฤติธรรมสุจริตแล้วหรือยัง มันก็จะต้องตั้งคำถามขึ้นมาว่า ทำความดีนี้เพื่อเงิน หรือทำความดีเพื่อความดี ถ้ายังทำความดีเพื่อเงินอยู่แล้วยังเรียกว่าทำความดีไม่สุจริต เพราะว่าทำความดีนั้นเพื่อเงินต่างหาก

หรือว่าทำความดีเพื่อให้คนในโลกเขาสรรเสริญ ให้ชาวบ้านเขาสรรเสริญ อย่างนี้เรียกว่าประพฤติความดีให้สุจริตแล้วหรือยัง ก็ต้องตอบได้อย่างเดียวกันว่าถ้าทำความดี เพื่อให้คนเขาสรรเสริญนั้น มันเห็นแก่ความสรรเสริญ ไม่ได้เห็นแก่ธรรมหรือเห็นแก่ความดีโดยตรง ยังไม่เรียกว่าประพฤติความดีที่สุจริตตามความหมายที่แท้จริง

ตามกฎเกณฑ์ของธรรมะก็ถือว่าประพฤติความดีไม่สุจริต เพราะไม่ได้ซื่อตรงต่อความดี

ทีนี้สูงขึ้นไปอีก พูดว่าทำความดีเพื่อไปสวรรค์ ประพฤติธรรมเพื่อไปสวรรค์ อย่างนี้จะเรียกว่าทำความดีสุจริตหรือไม่สุจริต ถ้าเห็นแก่สวรรค์มันก็ไม่ได้ ไม่ใช่เห็นแก่ความดีหรือเห็นแก่ธรรม แล้วสวรรค์ในความรู้สึกหรือความมุ่งหมายของบุคคลนั้น ๆ ก็ล้วนแต่เป็นเรื่องกามคุณหรือกามารมณ์ ดังนั้นจึงบูชากามารมณ์ ไม่ใช่บูชาธรรมหรือบูชาความดี อย่างนี้มันจะยิ่งเป็นการประพฤติธรรมที่ไม่สุจริตมากยิ่งขึ้นไปหรือหาไม่

เพราะฉะนั้นลองคิดดูเถิด ปัญหาก็จะมีต่อไปว่าคนเราที่ทำความดีกันอยู่ทุกวันนี้ทำเพื่ออะไร ทำเพื่อปากเพื่อท้อง หรือว่าทำเพื่อเกียรติยศชื่อเสียง หรือว่าทำเพื่อไปสวรรค์ เป็นต้น หรือแม้ที่สุดแต่จะเลยไปถึงว่าทำเพื่อดับทุกข์ เพื่อนิพพาน ในบรรดาความมุ่งหมายเหล่านี้ อันไหนเป็นความมุ่งหมายที่สุจริต

การทำเพื่อปากเพื่อท้อง เพื่อเกียรติยศชื่อเสียง เพื่อสวรรค์ คือกามารมณ์นั้น ก็ไม่ได้ถูกบัญญัติไว้ว่าเป็นการกระทำที่ผิดที่ชั่ว ยังยกย่องนับถือกันว่าเป็นสิ่งที่ควรทำหรือต้องทำ ไม่มีใครปรับให้เป็นบาปเป็นกรรม นั้นมันเป็นเรื่องที่มนุษย์ว่ากันเอง ว่าเอาเองตามความรู้สึกของมนุษย์

แต่ถ้าตามหลักของธรรมแท้ ๆ แล้วไม่เป็นเช่นนั้นก็ได้ เพราะว่าการปฏิบัติที่เป็นธรรมและเพื่อธรรมจริง ๆ นั้นต้องเป็นไปตามความมุ่งหมายของธรรม คือเพื่อดับทุกข์โดยตรง และเพื่อเป็นการดับทุกข์ที่แท้จริง เรื่องเกียรติยศชื่อเสียง เรื่องสวรรค์ หรือเรื่องอะไรเหล่านี้มันยังดับทุกข์ไม่จริง

จะได้สวรรค์มาสักเท่าไร มันก็ยังไม่พ้นจากการเกิดแก่เจ็บตาย ยังไม่พ้นจากความโลภ ความโกรธ ความหลง ในสวรรค์ก็มีการร้องไห้ ในสวรรค์ก็มีความประพฤติอย่างอันธพาล เพราะอำนาจของกิเลสที่เป็นของมีอยู่ในภพทั่วไป ในโลกทั่วไป ดังนั้นจึงยังไม่ดับทุกข์ ยังไม่ใช่ความมุ่งหมายอันแท้จริงของธรรม

นี่แหละคือข้อที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่สุจริต ถ้าสุจริตหรือเป็นธรรมแล้ว ต้องตรงตามความมุ่งหมายของธรรม คือดับทุกข์ได้จริง การปฏิบัติเพื่อดับทุกข์ได้จริงหรือเพื่อนิพพานเท่านั้น ที่ตรงต่อความหมายของคำว่าธรรม ดังนั้นเราจึงปฏิบัติ เราจงปฏิบัติให้สุจริต ให้ตรงต่อความมุ่งหมายของคำว่าธรรม คือดับทุกข์ให้ถูกต้องให้แท้จริง

พุทธทาสภิกขุ

ที่มา เทศนาวันทอดผ้าป่าของกรมสามัญศึกษา
อ่าน / ฟัง ได้ที่ https://pagoda.or.th/buddhadasa/30-3.html