เราคงได้เคยได้ยินคำพูดที่ว่าชีวิตคือการต่อสู้ การต่อสู้ในที่นี่คนส่วนใหญ่ก็อาจจะนึกถึงการต่อสู้กับความยากจน ต่อสู้กับอุปสรรคที่ขัดขวางความเจริญก้าวหน้า ต่อสู้กับโรคภัยไข้เจ็บ แต่ที่จริงแล้วการต่อสู้ที่สำคัญมันอยู่ข้างในใจ

หลายคนจะรู้สึกได้นะว่าในใจเรามันมีการต่อสู้ยื้อแย่งกันระหว่างความดีกับความชั่ว ระหว่างความไฝ่สูงกับใฝ่ต่ำ ระหว่างความโลภความอยากกับความเมตตากรุณา

ใจหนึ่งมันก็อยากจะเอา อยากจะลักขโมย อยากจะชักดาบไม่จ่ายหนี้ แต่อีกใจหนึ่งก็ทักท้วงว่าทำอย่างนั้นไม่ดีไม่ถูก

ใจหนึ่งอยากเล่นหวย อยากเล่นการพนัน แต่อีกใจหนึ่งมันก็บอกว่าทำอย่างนั้นจะทำให้เกิดความเสียหายเกิดขึ้น เกิดความฉิบหายกับตัวเองและครอบครัว เป็นต้น

อันนี้มันเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับใจของทุกคน แม้แต่จะมาปฏิบัติธรรม ใจหนึ่งก็บอกเอาไว้วันหลังเถอะ ต่อให้มาปฏิบัติธรรมแล้ว มาถึงวัดแล้วก็ยังมีการต่อสู้ข้างในว่ากลับบ้านเถอะนะ สองสามวันก็พอแล้ว บางทีก็มีข้ออ้างว่าแม่ไม่สบาย ลูกป่วย กลับไปดูแม่กลับไปดูลูกก่อน แล้ววันหลังค่อยมาแล้วกัน อันนี้มันเป็นการต่อสู้ระหว่างความดีกับความชั่ว ระหว่างความจิตใจใฝ่สูงและใฝ่ต่ำ ซึ่งเราก็คงจะรับรู้ หรือว่ามองเห็นอยู่

แต่ที่จริงแล้วพูดอย่างนี้ยังแคบเกินไป ต้องพูดว่าจิตใจเรามันเป็นสมรภูมิแห่งการต่อสู้ระหว่างความรู้กับความหลง รู้กับหลงมันต่อสู้แย่งชิงกันภายในใจของเรา หากพูดอย่างนี้จะกว้างกว่าคำพูดที่ว่ามันเป็นการต่อสู้ระหว่างความดีกับชั่วภายในใจ เพราะว่าแม้กระทั่งเราทำความดี ความหลงก็อาจจะมาครอบงำจิตใจได้ เป็นครั้งเป็นคราว หรือว่าอยู่บ่อยๆ

อย่างเรามาสวดมนต์ สวดมนต์ก็เป็นการทำความดี แต่สังเกตมั๊ยว่าเราสวดมนต์ไปบางครั้งเราก็หลง หลงไป ลอยไปที่อื่นไม่รู้ตัว เวลาเราไปวัดทำบุญ การทำบุญก็เป็นการทำความดี แต่บางครั้งใจเราก็ลอย หลงไปไม่รู้ตัว ความหลงมันสามารถที่จะมาครอบงำใจเราได้ แม้กระทั่งในตอนที่เรากำลังทำความดี บางคนก็ทำดีจนติดดี ติดดีก็เป็นความหลงอย่างหนึ่ง เพราะว่าตอนนั้นเนี่ยมันมีความยึดมั่นถือมั่น ความยึดมั่นถือมั่นอะไร ยึดมั่นถือมั่นในตัวกูของกู หรือว่าความหลงในชนิดที่ว่าไม่รู้ กลายเป็นงมงายไป

หลายคนเมาบุญ ทำบุญมากๆ จนเมาบุญ ก็คือทำด้วยความงมงาย ทำโดยไม่รู้ตัว ทุ่มสุดตัวจนกระทั่งไม่มีเงินเหลือ หรือว่าครอบครัวเดือดร้อน อันนี้มันก็น้องๆ การเมาเหล้านะ กินเหล้าจนไม่เป็นอันทำงาน หรือว่าเงินทองที่เก็บไว้ก็หมด ครอบครัวก็เดือดร้อน การทำบุญถ้าเราไม่ระวังรักษาใจให้ดี เราก็เมาบุญเหมือนกันนะ เพราะฉะนั้นจะเห็นได้ว่า แม้กระทั่งในเวลาเราทำความดี มันก็อาจจะมีความหลงมาครอบงำใจเราก็ได้

จึงน่าจะพูดใหม่ว่าชีวิตเราเป็นการต่อสู้ระหว่างรู้กับหลง และก็สมรภูมิที่ขับเคี่ยวกันมากก็คือใจของเรา ความหลงก็พยายามที่จะครอบงำ หรือว่าแย่งชิงพื้นที่ในจิตใจของเรา

ข้อธรรม คำสอน พระไพศาล วิสาโล